KBIKazakhstan Business IntelligenceҚазақстандағы бизнеске әсер ететін деректерENGҚАЗРУС
Апта шолуы · 2026 жылғы 15–21 қараша

Үкімет аграрлық қолдау бағдарламаларын тексереді. KEGOC-тың қарызы өсіп, елдің газ импорты ұлғайды

2026 жылғы 15–21 қараша аралығындағы аптаның талдамалы шолуы.

Апта түйіні

Сыбайлас жемқорлықпен күрес соңғы апталардың басты тақырыбына айналды. Енді мемлекеттік қаражаттың қалай жұмсалғанымен қатар, оның қандай нәтиже бергені де тексерілмек. «Самұрық-Қазына» қоры мен «Қазақстан темір жолы» басшылары ұсталғаннан кейін Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлттық қауіпсіздік комитетінің төрағасын ауыстырды. 20 қарашада ауыл шаруашылығы еңбеккерлерінің форумында Президент мазмұны ұқсас бірнеше бағдарламаны атап, Үкіметке ауылды қолдауға бөлінген қаражаттың қандай нәтиже бергенін тексеруді тапсырды.

Субсидия, жеңілдетілген несие немесе мемлекеттік тапсырыс алған кәсіпорындар қанша өнім шығарғанын, қанша жұмыс орнын ашқанын, экспорттан не тапқанын көрсетуге дайын болғаны жөн. Тексеру қорытындысына қарай қолдау шарттары өзгеруі мүмкін. Әзірге Президент қай бағдарламаны біріктіретіні не тоқтататыны туралы шешім жариялаған жоқ.

Өңдеу өнеркәсібінде өндіріс ұлғайғанымен, кәсіпорындар жаңа тапсырыстың келешегіне сақ қарайды. Үкімет зауыттар өндірісін кеңейтпес бұрын кімге қандай өнім, қандай көлемде, қай мерзімде қажет екенін айқындамақ.

Энергетикада бір аптада бірнеше маңызды дерек шықты. Елдегі электр станциялары бір мезетте желіге бұрын-соңды болмаған көлемде қуат берді, оңтүстіктегі жаңа станцияны іске қосу мерзімдері нақтыланды. KEGOC есебінен электр желісін жаңғыртуға компанияның қандай мөлшерлемемен қарыз алғанын көруге болады. Ал QazaqGaz есебіне қарағанда, компанияның шығыны түсімінен жылдам өскен.

1. Ұлттық компаниялардағы тергеу және ауыл бағдарламаларының нәтижесі

Қор басшыларына қатысты тергеу. 14 қарашада тергеу соты «Самұрық-Қазына» басқармасының төрағасы Нұрлан Жақыпов пен ҚТЖ басшысы Елжас Өтіншиевті күзетпен ұстауға санкция берді. Құзырлы органдар істің қай бап бойынша қозғалғанын және қандай сома туралы сөз болып отырғанын жариялаған жоқ. Тергеу жалғасып жатыр. Күдік адамның кінәсі дәлелденді дегенді білдірмейді. 16 қарашада Тоқаев ҰҚК төрағасы Ермек Сағымбаевты қызметінен босатып, орнына Марат Ирменовті тағайындады. Комитетке жүктелген міндеттердің қатарында мемлекеттің экономикалық мүддесін қорғау және басым мемлекеттік бағдарламаларда жемқорлықтың алдын алу бар. 18 қарашада қордың директорлар кеңесін басқаратын Премьер-министр Олжас Бектенов жаңа басқарма төрағасы жақын арада тағайындалатынын айтты. Оның сөзінше, қор стратегиясын сақтайды, инвесторлар, кредиторлар мен банктер алдындағы міндеттемелерін мерзімінде толық орындайды. Бектенов директорлар кеңестері мен аудит және тәуекел комитеттерінің рөлін күшейтіп, ішкі бақылау тәртібін қайта қарауды ұсынды.

Жеткізушілер үшін не өзгерді? Өткен аптада қорда шешімді кім қабылдайтыны белгісіз еді. Енді күнделікті жұмысты басқарма мүшелері өз құзыреті шегінде жүргізетіні, стратегиялық мәселелерді директорлар кеңесінің төрағасы шешетіні белгілі болды. KBI қараған дереккөздерде қор тобы төлемдерді кешіктірді немесе жобаларды тоқтатты деген мәлімет жоқ. Үкімет пен бақылаушы органдар 24 қарашаға дейін Президентке квазимемлекеттік сектордағы жемқорлықты азайту жөнінде ұсыныс беруі керек.

Ауылға бөлінген қаражат не берді? 20 қарашада өткен Ауыл шаруашылығы еңбеккерлерінің III форумында Тоқаев жеті бағдарламаны атап, кейбірінің атауы бөлек болғанымен, атқаратын ісі бір екенін айтты. Ол бюджет қаражатын үнемдеудің бір жолы ретінде Үкіметке осы бағдарламаларды жан-жақты талдауды тапсырды. Президент «Ауыл – ел бесігі» жобасына арнайы тоқталды. Министрліктің есебінше, былтыр ғана 173 млрд теңгеге (шамамен $380 млн) 921 жоба іске асқан. Тоқаев осы есептің шынайылығын тексеруге шақырып, жағдайды үнемі мінсіз етіп көрсетуге болмайтынын айтты. Лауазым, марапат пен бұрынғы еңбек те жауапкершіліктен босатпайтынын еске салды.

KBI тұжырымы. Ұлттық компаниялардағы тергеу мен ауыл бағдарламаларына қатысты тапсырманың бизнес үшін ортақ тұсы бар: мемлекеттік қаражаттың қандай нәтиже бергенін көрсету қажет. Аграрлық кәсіпорындар қолдау шарттары мен есептілік талаптарының өзгеруі мүмкін екенін ескергені жөн. Президент тексеруге мерзім белгілеген жоқ. 2027 жылғы бірінші тоқсанның соңы — агросекторға инвестиция тарту құралдары жөніндегі ұсыныстарды әзірлеуге берген мерзім.

2. Энергияға сұраныс өсіп келеді. Жаңа қуат көздерін қалай қаржыландырады?

Электр өндірудің ең жоғары көрсеткіші. 16 қарашада елдегі электр станциялары бір мезетте желіге 17 356 МВт қуат берді. 2025 жылғы рекорд 17 273 МВт болған. Энергетика министрі Президентке тәуекелі жоғары санаттағы станциялар саны беске дейін азайғанын хабарлады. Министрлік деректерді өңдеу орталықтары мен жасанды интеллект жүйелерінің сұранысын ескеріп, 2035 жылға дейінгі энергия теңгерімін жаңартып жатыр. Әзірге есептеу әдістемесі мен құжатты бекітетін мерзім жарияланған жоқ.

Оңтүстіктегі жаңа станция. Үкіметтің 20 қарашадағы мәліметі бойынша, «Түркістан» бу-газ станциясының жобалық қуаты — 1 113,4 МВт. Құрылыс-монтаж жұмыстарының 62%-ы аяқталған. Бірінші қондырғыны 2026 жылдың соңында сынақтан өткізу жоспарланған. Кесте бойынша станция желіге алғашқы 382 МВт-ты 2027 жылғы мамырда, тағы 382 МВт-ты тамызда береді. Премьер-министрдің бірінші орынбасары Нұрлыбек Нәлібаев станцияны 2028 жылғы наурыз–мамырды күтпей, 2027 жылдың соңына қарай толық қуатына шығаруды ұсынды. Бұл мерзім әзірге бекітілген жоқ. ERG болса, жалпы құны 1 млрд долларға жуық энергетикалық жобаларын таныстырды. Соның ішінде Ақсу электр станциясының №7 энергоблогын 2028 жылы іске қосу көзделген.

Электр желісін жаңғырту қаншаға түседі? Ұлттық электр желісінің операторы KEGOC-тың несие бойынша берешегі 2025 жылдың соңындағы 5,2 млрд теңгеден 30 қыркүйекке қарай 128,9 млрд теңгеге (шамамен $283 млн) жетті. Компания облигацияларды бөлек есептейді: сол күнгі баланстық құны — 155,6 млрд теңге (шамамен $342 млн). Оңтүстік аймақтың желісін күшейтуге Азия даму банкі теңгемен жылдық 16,99–18,6% тұрақты мөлшерлемемен несие берді. Еуропа қайта құру және даму банкі қарыздың теңгелік бөлігіне TONIA мөлшерлемесіне 2,75 пайыздық тармақ қосады, еуромен берілген бөлігіне жылдық 0,5% тұрақты мөлшерлеме белгілеген. Қазақстанның Даму Банкі 2041 жылға дейін жылдық 12,6%-бен қаржы берді. Sputnik Қазақстан экологиялық бағалау құжаттарына сүйеніп, KEGOC қуаты 2 ГВт, ұзындығы мың шақырымға жуық «Солтүстік – Балқаш» тұрақты ток желісін салуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жобаның құны мен мерзімі көрсетілмеген.

Газ импорты мен QazaqGaz шығыны. Тоғыз айда QazaqGaz-дың сатып алушылармен жасалған шарттардан түскен түсімі 14,1%-ға, ал өткізілген өнім мен көрсетілген қызметтердің өзіндік құны 22,6%-ға өсті. Ең ірі шығын бабы — сатылған газдың құны. Ол 574,4 млрд теңгеден 775,6 млрд теңгеге дейін (шамамен $1,7 млрд), яғни шамамен 35%-ға өсті. Топтың операциялық залалы 135,1 млрд теңге (шамамен $297 млн) болды. Бірлескен транзиттік газ құбырларынан түскен кірісті қоса есептегенде, топ 147 млрд теңге (шамамен $323 млн) таза пайда тапты. Энергетика министрлігінің дерегінше, Қазақстан тоғыз айда 6,4 млрд текше метр газ сатып алды. 2025 жылдың бүкіл импорты 4,7 млрд текше метр болған. Елде тауарлық газ өндіру 10%-ға қысқарды. Halyk Finance есебінше, қаңтар–қыркүйекте Ресейден сатып алынған газдың, мұнай өнімдері мен электр энергиясының жиынтық құны бір жылда 60%-ға өскен. «Интерфакс» келтірген жоба құжаттарына сәйкес, «Сарыарқа» газ құбырының Астанадан Ресей шекарасына дейінгі 535,4 шақырымдық бөлігін 2028–2029 жылдары салып, 2030 жылы пайдалануға беру көзделген. Сонда солтүстік өңірлерге Қазақстанның батысынан да, Ресейден де газ жеткізуге мүмкіндік туады.

Мұнай және мұнай өнімдері. «Интерфакс» келтірген Ұлттық статистика бюросының дерегі бойынша он айда шикі мұнай өндіру 6,9%-ға, табиғи газ өндіру 7,8%-ға азайды. KazService мұнай мен газ конденсатын бірге есептейді. Оның есебінше, жылдық 96 млн тонна межеге жету үшін қараша мен желтоқсанда айына орта есеппен 9,05 млн тонна өндіру қажет. Қазандағы көрсеткіш — 8,56 млн тонна. 22 қарашада бензин мен дизель отынын экспорттауға қойылған шектеулердің жаңа алты айлық кезеңі басталады. Ал зауыт резервуарларын босату үшін Энергетика министрлігі битум, нафта және кеме отынын экспорттау шарттарын жеңілдетуді ұсынды. Жоба 7 желтоқсанға дейін талқыланады.

Санкциялар. Ұлыбритания Ресейдің «СИБУР» компаниясына санкция енгізгеннен кейін бірлескен жобаларға қатысушылар ықтимал салдарын бағалап жатыр. «ҚазМұнайГаз» компаниясының хабарлауынша, жұмыс жалғасуда. Келісімдердің барлығында санкцияларға қатысты ереже бар, оның шарттары құпия. Компанияның мәліметі бойынша, «Силлено» полиэтилен зауыты құрылысының 42%-дан астамы аяқталған.

Шығынды кім өтейді? Коммуналдық тарифтерді өсіруге қойылған мораторий аяқталғаннан кейін қазанда тұрғындар үшін электр энергиясының бағасы бір айда 3,4%-ға өсті. Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) миссиясы 2027 жылы тарифтер қайта өседі деп күтеді. Миссия тарифті былтырғы инфляцияға автоматты түрде байлаудың орнына, оны ашық ережемен белгілеуді ұсынады. QazaqGaz тобы операциялық залал шекті. KEGOC теңгемен тұрақты мөлшерлемемен де, TONIA-ға байланысты өзгермелі мөлшерлемемен де қарыз алып отыр.

KBI тұжырымы. Энергияға сұраныс өсіп келеді, кейбір станцияларды іске қосу бастапқы кестеден кешікті, газ импорты ұлғайды. Бұл кәсіпорындардың энергияға жұмсайтын шығынын арттыруы ықтимал. Тариф қашан, қаншаға өзгеретіні әзірге белгісіз. Энергияны көп қажет ететін өндіріс үшін тариф көтерілгендегі шығынды есептеу және желіге қосылатын жерде қанша қуат барын білу маңызды. Егер мемлекет шығынның бір бөлігін бюджеттен өтесе немесе елде газ өндіру тез өссе, бұл тұжырымды қайта қарауға негіз туады.

3. Жаңа зауыттардың өнімін кім сатып алады?

Үкімет белгілеген екі мерзім. 17 қарашада Премьер-министр қазақстандық тауар өндірушілер тізіліміне енгізуді үш ай ішінде мемлекеттік қызмет ретінде рәсімдеуді тапсырды. Жыл соңына дейін Үкімет сатып алудағы кедергілерді жойып, 2027 жылға арналған ұзақ мерзімді шарттар мен офтейк-келісімшарттардың жоспарын бекітуге тиіс. Офтейк арқылы сатып алушы болашақта шығарылатын өнімді алуға алдын ала міндеттенеді. Кәсіпорындар өндіруші мәртебесін растау ұзаққа созылатынына шағымданған. Тоғыз айда мемлекеттік сатып алу аясында отандық өндірушілермен жасалған шарттардың көлемі бір жыл бұрынғыдан 8%-ға қысқарды.

200 жобаның әлеуеті. Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі биыл жалпы инвестициясы 1,7 трлн теңгеден (шамамен $3,7 млрд) асатын 200 жобаны іске қосуды жоспарлаған. 17 қарашаға қарай соның 125-і жұмысын бастады, оларға 900 млрд теңге (шамамен $2 млрд) салынды. Министрліктің болжамынша, барлық 200 жоба толық қуатына шыққанда, жылдық өнім көлемі шамамен 1,5 трлн теңгеге (шамамен $3,3 млрд) жетеді. Соның 500 млрд теңгесі (шамамен $1,1 млрд) экспортқа тиесілі болмақ. Министрліктің есебінде 2025 жылдан бері жасалған 2,5 мыңнан астам ұзақ мерзімді шарт пен 707 офтейк-келісімшарт бар. Отын-энергетика саласындағы жер қойнауын пайдаланушылар тоғыз айда 3,5 трлн теңгеге (шамамен $7,7 млрд) тауар, жұмыс және қызмет сатып алды. Ондағы елішілік құндылық үлесі — 55,4%. Жер қойнауын пайдалану келісімшарттарына ең төменгі үлес енгізу жоспарланған: тауарда — 30%, жұмыс пен көрсетілетін қызметте — 80%.

Өңдеу өнеркәсібі өсіп, кен өндіру қысқарды. Қаңтар–қазанда өнеркәсіп өнімі бір жыл бұрынғыдан 3,5%-ға өсті. Өнім құны жағынан шамалас екі саланың нақты өндіріс көлемі екі түрлі өзгерді. Өңдеу өнеркәсібі 27,1 трлн теңгенің (шамамен $60 млрд) өнімін шығарды, нақты өсім — 9,3%. Кен өндіру саласының өнімі 27,6 трлн теңге (шамамен $61 млрд) болды, нақты көлемі 3,4%-ға азайды («Интерфакс» келтірген Ұлттық статистика бюросының дерегі). Өңдеу өнеркәсібінің ауқымы кен өндірудегі құлдырау кезінде жалпы өсімді ұстап тұруға жетеді. Экономика құрылымындағы ұзақ мерзімді өзгерісті бағалауға он айлық дерек әлі жеткіліксіз. Atameken Business Қазақстан инвесторлары қауымдастығы мен Dasco Group баяндамасына сүйеніп, 2025 жылы соңғы 14 жылда алғаш рет шетелдік инвестиция өңдеу өнеркәсібіне көбірек түскенін хабарлады: өңдеуге — 4,4 млрд доллар, кен өндіруге — 3,4 млрд доллар.

Зауыт неге келесі тапсырысты күтеді? Ұлттық Банк III тоқсанда 3 552 кәсіпорыннан сауалнама алды. Дайын өнімге сұраныс индексі 48,7 болды. Бұл бейтарап деңгейден (50) төмен. Кәсіпорындар қуатының орта есеппен 50,9%-ын пайдаланды. IV тоқсанға қатысты сұраныс болжамының жалпы индексі — 50,5, өнеркәсіпте — 51,7, қызмет көрсету саласында — 49,5. Өндіріс статистикасы он айдың нәтижесін былтырғы сәйкес кезеңмен салыстырады. Сауалнама бір тоқсан ішіндегі сұраныстың бағытын көрсетеді. Сондықтан былтырғыдан көбірек өнім шығарған зауыттың өзі жаңа жабдық аларда келесі тапсырысты күтуі мүмкін.

Құбыр зауытына қандай мәлімет керек? Үкімет «Халықтық құрылыс» бағдарламасына Ұлттық қордан шамамен 6,5 трлн теңге (шамамен $14 млрд) бағыттауды жоспарлап отыр. Құбыр шығаратын желіні кеңейту үшін зауытқа құбырдың диаметрі, партия көлемі, жеткізетін жері мен мерзімі қажет. Үкімет тапсырыс берушілерге тауарға қажеттілікті алдын ала жариялап, оның бір бөлігін ұзақ мерзімді шарттармен бекітуді тапсырды. Шарттар жоспары жыл соңына дейін дайын болуы керек, ал тізілімге енгізу рәсімін өзгертуге үш ай берілді. Демек, тапсырыс беруші қажеттілігін жеткізуші өз мәртебесін растап үлгергенге дейін анықтап қоюы мүмкін. Бұған ұқсас жұмыс энергетика мен коммуналдық секторды жаңғырту ұлттық жобасында жүріп жатыр: 106 жобалау-сметалық құжаттама жиынтығы бойынша материалдар мен жабдықтарға қажеттілік есептелді.

KBI тұжырымы. Мемлекеттік сатып алуға, ұлттық компаниялар мен жер қойнауын пайдаланушылардың тапсырыстарына және жеңілдетілген несиеге қол жеткізуде өндірушінің тізілімдегі мәртебесі барған сайын маңызды. Нақты талап әр лотқа байланысты. Лот отандық өндірушілерге арналса, жеткізуші осы мәртебесін растауға тиіс. Ал жаңа желінің өзін ақтайтынын есептеу үшін тапсырыс берушінің қандай өнімді, қандай көлемде, қай мерзімде алатыны белгілі болуы керек. 23 қарашада Құрылтайдағы Үкімет сағатында офтейк-келісімшарттар талқыланады.

Апта жобалары. ERG Қазақстанда жалпы құны 3,4 млрд доллар болатын жобаларын таныстырды. Алғашқы нысандарды 2027 жылы іске қосу көзделген. Алюминий кластеріне 1,3 млрд доллар, энергетикаға 1 млрд долларға жуық, «Болашақ» шахтасына 800 млн доллардан астам, шекемтас фабрикасына 300 млн доллар қарастырылған. Осыдан екі күн бұрын акционерлер топты қазақстандық және халықаралық компанияларға бөлуге шешім қабылдағанын хабарлады. Шарттары әзірге жарияланған жоқ. Мердігер үшін сатып алуды қай заңды тұлға өткізетіні және қай жобаның қаржыландыруы бекітілгені маңызды. Ақтауда испаниялық Técnicas Reunidas аммиак пен карбамид кешенінің құрылысын басқарып жатыр. Сарандағы Tengri Tyres зауыты сегіз айда жеңіл автомобиль шиналарын шығаруды 16,6%-ға арттырды.

4. Агросекторға ұзақ мерзімді қаржы мен сенімді тасымал қажет

Аграрлық несие. Президент Аграрлық несие корпорациясы мен «ҚазАгроҚаржыда» инвестициялық қаржыға өтінім беру рәсімі күрделі, қарау мерзімі ұзақ екенін айтты. Үкімет, «Бәйтерек» және қаржы реттеушілері 2027 жылғы бірінші тоқсанның соңына дейін саланы инвестициялық қаржыландыру құралдарын бір жүйеге келтіру жөнінде ұсыныс әзірлеуге тиіс. Құралдарды қолданысқа енгізу мерзімі әзірге белгіленген жоқ. Үкімет пен Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі агросақтандыруды дамыту шараларын да ұсынуы керек.

Экспорт түсімі. Президенттің айтуынша, жеті жылда ауыл шаруашылығында жалпы құны 2,7 трлн теңге (шамамен $5,9 млрд) болатын 1 630 инвестициялық жоба іске қосылған. Ауыл шаруашылығы министрлігінің дерегінше, қаңтар–қыркүйекте өңделген ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспорты 35%-ға өсіп, 3,4 млрд долларға жетті. Аграрлық экспорттағы үлесі 51,3%-дан 53,3%-ға көтерілді. Қыркүйектен 10 қарашаға дейін астық экспорты 7,4%-ға өсті. Министрліктің дөңгелектелген деректеріне сүйенген KBI есебі бойынша бүкіл аграрлық экспорт шамамен 4,9 млрд доллардан 6,4 млрд долларға дейін, ал өңделмеген өнім экспорты шамамен төрттен бірге өскен. Ақшалай түсімнен баға мен нақты көлемнің ықпалын жеке ажырату мүмкін емес.

Шикізатқа бүгін төлейді, түсім кейін келеді. 19 қарашада Түркістан облысында жылына 150 мың тонна жүгері өңдеуге арналған «Қазкрахмал» зауыты іске қосылды. Кәсіпорын жүгеріні егін жиналғанда сатып алып, крахмалдың ақысын әр партияны жөнелткен сайын алатын болса, аралықта оған айналым қаражаты қажет. Өнімге сұраныс жеткілікті болған күннің өзінде, күзде шикізат сатып алуға ақша жетпесе, желі толық жүктелмейді. Президент форумда төлем кестесін өндіріс цикліне бейімдеуді, ал инвестиция салу кезеңінде негізгі борышты өтеуді кейінге қалдыруды ұсынды.

Экспорт жолындағы кідіріс. 13 қарашада «АПК Новости» Қазақстанның Астық одағына сілтеме жасап, Өзбекстанмен шекарадағы Сарыағаш станциясына кіреберісте 10 мыңнан астам вагон кезек күткенін жазды. Осы аптада жүк жөнелтушілерге жаңа талап қойылды. Өзбекстан мен Ауғанстанға үшінші елдің вагонымен жүк жібергенде, бос вагонды қайтару нұсқауын алдын ала тапсырып, бос вагонның кері жүрісіне ақы төлеу керек. Басылымның хабарлауынша, бұл талап Сарыағаш арқылы өтетін бағытқа да қатысты. Салалық басылымдардың дерегінше, ҚТЖ 19–30 қарашада Құрық портындағы паромға баратын экспорттық вагондарды қабылдауды шектеген. Паромды 1 185 вагон күткен. Экспорттаушы үшін екі мерзім маңызды. Жаңа жүкті рәсімдеу қашан қайта басталады? Паромдар жиналып қалған вагондарды қашан тасып бітіреді? Қолдағы шарт бойынша жүк қанша күнге кешігетіні екіншісіне байланысты. 13 қарашадан бастап жаңа алынған тауық жұмыртқасын елге әкелуге екі айға тыйым салынды.

KBI тұжырымы. Мемлекет аграрлық кәсіпорындардың қаржы алуын жеңілдетуді көздеп отыр. Сонымен бірге бағдарламалардың нақты нәтижесіне қойылатын талап күшеюі мүмкін. Сатып алушы тауар жеткен соң төлейтін жағдайда жолдағы әр кідіріс өңдеушінің айналым қаражатына мұқтаж кезеңін ұзартады.

5. Теңге әлсіреді, банктердің таза пайдасы азайды

Валюта нарығы. Ұлттық Банктің ресми бағамы бойынша бір доллар 17 қарашада 444,40 теңге, 21 қарашада 455,00 теңге тұрды. Доллар 10,60 теңгеге немесе 2,4%-ға қымбаттады. Өзгерістің басым бөлігі аптаның соңғы екі күніне келді. Бір апта бұрын Halyk Finance басқарма төрағасының кеңесшісі Мұрат Темірханов жыл соңына қарай доллар 460–470 теңгеге жетуі мүмкін деген еді. Доллармен есеп айырысатын импорттаушының теңгелей шығыны, экспорттаушының теңгеге шаққандағы түсімі ұлғаяды.

Базалық мөлшерлеме. ХВҚ миссиясы инфляция 2026 жылдың соңында 9,6%, 2027 жылдың соңында 8,4% болады деп болжайды және ақша-кредит саясатын қатаңдату қажет деп санайды. Ұлттық Банк қазір 15,75% деңгейіндегі базалық мөлшерлеме туралы келесі шешімін 4 желтоқсанда жариялайды.

Банктер мен қарыз алушылар. Он айда банктер шамамен 2,04 трлн теңге (шамамен $4,5 млрд) таза пайда тапты. Бұл былтырғыдан шамамен 245 млрд теңгеге аз. 1 қазанға қарай төлемі 90 күннен астам кешіккен кредиттер көлемі шамамен 1,8 трлн теңгеге, яғни портфельдің 3,9%-ына жетті. Ұлттық Банк 2027 жылдан бастап борыштың табысқа қатынасына шек енгізбейтінін хабарлады. Банк бөлек құжатпен борыш жүктемесі коэффициентін есептеу тәртібіне түзетулерді талқылауға шығарды. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі маркетплейстердегі бөліп төлеуге де кредит беру ережелерін қолдануды ұсынады.

Бюджет және ең төменгі жалақы. Құрылтай 2027–2029 жылдарға арналған бюджетті қабылдап, заңды Президентке қол қоюға жіберді. Құжатта 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап ең төменгі айлық жалақыны 85 мыңнан 110 мың теңгеге дейін (шамамен $187-ден $242-ге дейін), яғни 29%-ға көтеру көзделген. Қазір ең төменгі жалақы алатын адам толық ай жұмыс істесе, ұсталымдарға дейінгі жалақысы 25 мың теңгеге өседі. Бұл еңбекақысы төмен қызметкерлері бар сауда, қоғамдық тамақтану, күзет, тазалық қызметі мен ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының шығынына тікелей әсер етеді. Жалақысы жаңа ең төменгі деңгейден жоғары қызметкерлерге дәл сондай пайыз қосу туралы жалпы талап жоқ. Бұдан бөлек, бұрын бекітілген кестеге сай 2027 жылы жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарнасының мөлшерлемесі 3,5%-дан 4,5%-ға өседі. Осы жарнаны есептеуге алынатын айлық табыстың шегі — 50 ең төменгі жалақы. Ал жеке табыс салығы бойынша базалық шегерім 30 айлық есептік көрсеткішке (АЕК) тең. Ұзақ мерзімді шартпен жұмыс істейтін кәсіпорындар бағаны қайта қарау талаптарын ескергені жөн.

Тапсырысты орындауға да қаржы керек. BES.media мен Zakon.kz дерегінше, депутаттар екінші оқылымда Сәтбаев атындағы каналдан Астанаға су құбырын тартуға қосымша 34,5 млрд теңге (шамамен $76 млн), автомобиль өткізу пункттерін жаңғыртып, жарақтандыруға 21,9 млрд теңге (шамамен $48 млн), «Балқаш» АЭС-іне жобалау-іздестіру жұмыстарын жүргізуге 16,2 млрд теңге (шамамен $36 млн) қарастырды. Соңғы сома әзірге жобалау мен іздестіруге арналған. Станцияны салуға негізгі тапсырыс кейін беріледі. ХВҚ миссиясы бюджет шығысы, Ұлттық қор трансферттері мен мемлекеттік компаниялардың шығындары экономикадағы сұранысты қолдап отырғанын айтып, қордан берілетін барлық трансферттерге міндетті шек енгізуді ұсынды. Ал мердігер материал сатып алып, жұмысшылардың жалақысын алғашқы төлемге дейін төлеуге тиіс. Сондықтан ақша-кредит саясаты қатаң кезде мердігер үшін несие мөлшерлемесі де маңызды.

Он айда республикалық бюджетке жоспардан 213 млрд теңге кем түсті. ҚҚС түсімі жоспарланған 7,33 трлн теңгенің орнына 6,38 трлн теңге болды. Айырманың бір бөлігін мұнай секторынан тыс пайдалы қазбаларды өндіру салығы мен мұнай экспортына салынатын баждан түскен кіріс жапты.

6. Талқыға түскен екі мәселе

«Самұрық-Қазына» қорының болашағы. Қор басшыларына қатысты істен кейін сарапшылар қорды сақтап қалу қажет пе деген мәселені талқылады. Бұрынғы қаржы министрі Болат Жәмішев Corporate Governance Forum 2026 жиынында қорды таратуға қарсы шықты. Оның пікірінше, мұндай қадам жекелеген түйткілді шешкенімен, жаңа жүйелік мәселелер туғызады. Жәмішев ұлттық компанияларда корпоративтік басқаруды жетілдіруді ұсынды. Ulysmedia эфирінде бизнес-омбудсмен Қанат Нұров директорлар кеңестерінің әлсіздігін шешім қабылдаудың тым орталықтануымен байланыстырды. QAMS атқарушы директоры Данияр Темірбаев компанияларды салалық министрліктерге берудің тәуекелін атап өтті. Ресми ұстаным: Үкімет қорды тарату мәселесін көтерген жоқ. Бектенов қор стратегиясы сақталатынын, директорлар кеңестері мен ішкі бақылауды күшейту қажет екенін айтты. Үкімет Президентке ұсыныстарын 24 қарашаға дейін беруі керек.

Жеңілдетілген ипотеканың келешегі. Halyk Finance шолуына қарағанда, Дүниежүзілік банк пен Халықаралық қаржы корпорациясының Homes and Hopes зерттеуін жазған авторлар нарықтық ипотекаға көшу барысында «7-20-25» бағдарламасын кезең-кезеңімен аяқтау мүмкіндігін қарастыруды ұсынады. Ресми ұстаным: Ұлттық Банк BES.media-ға бағдарлама 2029 жылдың соңына дейін жұмыс істейтінін хабарлады. Реттеуші жеңілдетілген кредит берудегі мемлекеттің үлесін біртіндеп азайтуды қолдайды. Қазақстанның орнықтылық қоры 2027 жылға қаржыландыру шегі 100 млрд теңгеге дейін (шамамен $220 млн) екенін растады.

7. Нақтылауды қажет ететін деректер

  • Қарашығанақ газ өңдеу зауыты. Қаржыгер Ермек Шамұратов жобаның құнын 8 млрд долларға дейін бағалады. Бір апта бұрын сала сарапшысы Нұрлан Жұмағұлов шамамен 6 млрд доллар деген еді. Шарт құны мен қаржыландыру көздері әлі жарияланған жоқ.
  • Мұнай-газ учаскелерінің аукционы. Салалық Energy Monitor арнасының хабарлауынша, саудаға қойылған 26 учаскенің үшеуі ғана «финалға жеткен». Соның бірі — Қызылорда облысындағы «Султан Северный» учаскесі бойынша сауда барысында қол қою бонусы 50 есе өскен. Қалған 23 учаскеге не болғанын — өтінім жетпеді ме, әлде саудадан алынды ма — арна түсіндірмейді, жеңімпаздар да аталмаған. Нәтиже Энергетика министрлігінің хаттамасы шыққанда белгілі болады.
  • ERG қарыздары. Financial Times дереккөздеріне сүйеніп, топ бөлінген соң Ресей банктері алдындағы борышты Қазақстандағы компанияға қалдыру көзделгенін жазды. ERG шарттарын ашқан жоқ.
  • Банктердің бірігуі. Halyk Bank басшысы Үміт Шаяхметова 2027 жылы жаңа мәмілелер болуы мүмкін деп санайды. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің хабарлауынша, ForteBank пен Home Credit Bank бірігуге рұқсат сұрап әзірге өтініш берген жоқ.
  • Киімді таңбалау. Бөлшек сауда желілері 1 желтоқсанға белгіленген мерзімді шегеруді сұрады. Әзірге қолданыстағы кесте күшінде.

8. Іскерлік күнтізбе

  • 23 қараша
    Құрылтайдағы Үкімет сағатында өңдеу өнеркәсібін ынталандыру мен офтейк-келісімшарттар талқыланады.
  • 24 қараша
    Үкімет пен бақылаушы органдар квазимемлекеттік сектордағы жемқорлықты азайту жөніндегі ұсыныстарын Президентке беруге тиіс.
  • 27 қараша
    «Қазақстан инжиниринг» кәсіпорындары, соның ішінде «Семей инжиниринг» бойынша сауда-саттық өтеді.
  • 30 қарашаға дейін
    Салалық басылымдардың хабарлауынша, Құрық паромына жөнелтілетін экспорттық вагондарды қабылдауға шектеу қолданылады.
  • 1 желтоқсан
    Жеңіл өнеркәсіп тауарларын міндетті таңбалаудың алғашқы кезеңі басталады. ҚТЖ локомотив тартқышының тарифін өзгертеді.
  • 4 желтоқсан
    Ұлттық Банк базалық мөлшерлеме туралы шешімін жариялайды. Борыш жүктемесі коэффициентіне қатысты түзетулер жобасын талқылау да осы күні аяқталады.
  • 7 желтоқсан
    Битум, нафта және кеме отынын экспорттау шектеулерін жеңілдетуге қатысты ұсыныстарды талқылаудың соңғы күні.
  • 10 желтоқсан
    «Қазатомөнеркәсіп» акционерлерінің Uranium One компаниясымен мәміле жөніндегі дауыс беру қорытындысы есептеледі.
  • 2026 жылдың соңына дейін
    Премьер-министр тапсырмасына сай 2027 жылға арналған ұзақ мерзімді шарттар мен офтейк-келісімшарттардың жоспары бекітілуге тиіс.
  • 2027 жылғы 1 қаңтар
    Президент бюджет туралы заңға қол қойса, ең төменгі жалақы осы күннен бастап 110 мың теңгеге дейін өседі.
  • 2027 жылғы наурыздың соңына дейін
    Агросекторға инвестиция тарту құралдарын бір жүйеге келтіру жөніндегі ұсыныстар дайын болуға тиіс.
  • 2027 жылғы мамыр
    Үкіметтің кестесі бойынша «Түркістан» бу-газ станциясы желіге алғашқы 382 МВт қуат береді.

KBI теңгемен берілген сомаларды долларға шаққанда Ұлттық Банктің 21 қарашадағы ресми бағамын қолданды. Сол күні бір АҚШ доллары 455,00 теңге болды. Дереккөздер доллармен келтірген сомалар өзгеріссіз берілді.