KBIKazakhstan Business IntelligenceҚазақстанның іскерлік ортасына талдау: мемлекет шешімдері, нарықтар, компанияларENGҚАЗРУС
Бизнес нұсқаулықтары · Инвестиция тарту

Қазақстандағы тікелей инвестициялар: инвестиция тартатын компанияларға арналған талдамалы анықтама

Инвестиция тартатын компаниялар үшін 2026 жылғы 17 қарашадағы жағдай бойынша. KBI · Kazakhstan Business Intelligence. Бұл нұсқаулық анықтамалық сипатта және заңгердің немесе салық кеңесшісінің кеңесін алмастырмайды.
Орыс тіліндегі нұсқа — Ресей компанияларына арналған бағыт (басқа аудиторияға арналған).

Баяндама туралы

«Қазақстандағы тікелей инвестициялар нарығы 2026» — Қазақстандағы тікелей инвестициялар (PE) нарығының бірлескен бағалауы. Оны «Астана» халықаралық қаржы орталығы (АХҚО), Qazaqstan Investment Corporation (QIC, «Бәйтерек» холдингінің құрамында) және IFC (Дүниежүзілік банк тобы) UK International Development тарапынан қоса қаржыландырумен дайындады.

Ол 2015–2025 жылдардағы мәмілелер деректеріне (Preqin, PitchBook, S&P Capital IQ), QIC-тің инвестициялар тізіліміне, АХҚО қорлары бойынша AFSA статистикасына, 44 қазақстандық компания мен 17 PE нарығы қатысушысының (негізінен қор басқарушылары) сауалнамасына және халықаралық басқарушылармен (TVM Capital Healthcare, Forebright) және кеңесшілермен сұхбаттарға негізделген.

Баяндама тікелей инвестицияларды (PE) — компанияларға үлестік және соған байланысты құралдар арқылы салынатын инвестицияларды сипаттайды. PE — тікелей шетелдік инвестициялармен (ТШИ) бірдей емес: ТШИ — трансшекаралық иелік пен қаржыландырудың кеңірек ауқымын қамтитын төлем балансының санаты. Шетелдік бизнес үшін оны пайдаланудың екі маңызды жолы бар: бірлескен инвестормен бірге өндіріс ашу және кеңейтуді қаржыландыру үшін үлесті сату. Екеуі де инвестордың шетелдік болуын талап етпейді.

Бастапқы дереккөз: АХҚО, QIC және IFC — «Қазақстандағы тікелей инвестициялар нарығы 2026».

Бұл анықтаманы Қазақстан туралы тәуелсіз іскерлік талдамалы басылым KBI · Kazakhstan Business Intelligence баяндама мен KBI-дің күнделікті мониторингі негізінде дайындады (Астана, 2026). Сандар баяндамадан алынған; АҚШ долларындағы сомаларды баяндама авторлары Қазақстан Ұлттық банкінің бағамдары бойынша қайта есептеген: қорлар анықтамалығы — 2025 жылғы 31 желтоқсандағы бағам бойынша (долларына 502,57 теңге), кейстер — 2026 жылғы 21 тамыздағы бағам бойынша (долларына 458,23 теңге). Сондай-ақ «Қазақстан: инвестициялық навигатор» баяндамасының (Dasco Group және Қазақстан инвесторлар қауымдастығы, ҚР Сыртқы істер министрлігінің қолдауымен, 2026) деректері пайдаланылды; оның көрсеткіштері өз кезеңін қамтиды және АХҚО, QIC және IFC баяндамасының әдістемесін алмастырмайды.

Бұл материал ақпараттық сипатта және заңгердің, салық кеңесшісінің немесе инвестициялық кеңесшінің кеңесін алмастырмайды. Қорлардың шарттары мен Қазақстан заңнамасы жиі өзгереді; шешім қабылдамас бұрын қолданыстағы редакцияларды тексеріңіз.

Кім қандай капиталға қол жеткізе алады

Қазақстанның институционалдық капиталы шетелдік серіктестер үшін ашық, бірақ әр қаржыландыру көзі өзінің іріктеу және комплаенс қағидаларын қолданады. Кесте оларды қаржыландыру жоспарына қалай енгізу керектігін көрсетеді.

Капитал көзі Оны қалай жоспарлау керек Қол жеткізуді не айқындайды
QIC және оның қорлары, Samruk-Kazyna Invest, KIDF Алдымен жүгінуге болатын негізгі ұйымдар Шикізаттық емес салаларға мандаты бар мемлекеттік қаражат; түпкі бенефициарларды тексеру
IFC, ЕҚДБ, DEG, ЕДБ және басқа даму банктері Басқаруы мен экологиялық стандарттары сапалы ірірек жобалар үшін нақты қаржыландыру мүмкіндігі Әр институттың мандаты, экологиялық және әлеуметтік стандарттары, санкциялар мен адалдық комплаенсі
Халықаралық басқарушылар (TVM, Forebright және т.б.) Салалық жобалар бойынша (денсаулық сақтау, өмір туралы ғылымдар) жүгінуге болатын ұйымдар Олардың шектеулі серіктестерінің талаптары, көбіне Сингапурдан, Австралиядан, Қытайдан және Парсы шығанағы елдерінен
Қазақстанның Даму банкі, Halyk, ForteBank Жергіліктендіру жобаларын қарыз қаражаты есебінен қаржыландыру Кредиттік бағалау және комплаенс
Қытай банктері мен стратегиялық инвесторлар (CDB, ICBC, Huadian) Инфрақұрылым және энергетика жобалары бойынша жүгінуге болатын ұйымдар Ақтау кейсінің моделі; олардың өз комплаенс және технологиялық талаптары
Қазақстандық отбасылық инвестициялық кеңселер мен холдингтер Орта ауқымды жобалар үшін бірлескен инвесторлар Жеке капитал; қаражаттың шығу тегін және қаржыландыруға дайындығын тексеріңіз

Іс жүзінде қолжетімділік қатысушылардың санкциялық және комплаенс мәртебесіне, олардың түпкі бенефициарларына және мәміленің сипатына байланысты. QIC немесе «Самұрық-Қазынаның» миноритарлық үлесі, АХҚО-да тіркелу және қазақстандық операциялық компания жергілікті институттармен жұмыс істеуді жеңілдетеді, бірақ түпкі бенефициарлар туралы мәлімет беруді және иелік құрылымын тексеруді алмастырмайды.

Нарық сандармен

Нарық шағын және мемлекеттік ақшаға сүйенеді. Коммерциялық деректер базалары 2015–2025 жылдары 26 PE-мәмілені тіркеген; QIC деректері 98 инвестицияны қосады, 8 қайталануды алып тастағаннан кейін біріктірілген іріктеме 116 операцияны құрайды. Авторлар бұл бүкіл нарықтың көлемін бағаламайтынын, тек тіркелген мәмілелерді қамтитынын атап өтеді. PE-мәмілелердің жарияланған құны (шамамен $137 млн) мен QIC-тің инвестициялық белсенділігі (шамамен $2,2 млрд) тікелей салыстырылмайды — соңғысы қарыз және айырбасталатын құралдарды қамтиды.

Көрсеткіш Мәні Түсініктеме
Тіркелген PE-мәмілелер, 2015–2025 26 мәміле, шамамен $137 млн Құны тек 16 мәміле бойынша ашылған — ең төменгі бағалау
QIC инвестициялары, 2015–2025 98 инвестиция, шамамен $2,2 млрд Айырбасталатын және қарыз құралдарын қоса алғанда
Біріктірілген іріктеме, 2015–2025 116 мәміле мен инвестиция 26 PE-мәміле және 98 QIC инвестициясы, 8 қайталануды шегергенде; бүкіл нарықтың бағасы емес
QIC инвестициялары, 2025 Шамамен $1,5 млрд Оның $1,0 млрд-ы Qarmet айырбасталатын облигацияларында; 2024 жылғы сомадан 12 еседен астам көп
M&A нарығы жалпы, 2015–2025 303 мәміле, шамамен $20,9 млрд 2025 жылы $3,4 млрд-қа 24 мәміле
АХҚО қорлары (тек PE емес, барлық стратегиялар) 2026 жылғы I тоқсанда 196 (2021 жылы 6) Басқарудағы активтер $6,1 млрд — тікелей инвестицияға арналған бос капитал емес; АХҚО 2030 жылға қарай $15 млрд-қа дейін болжайды
Бизнесті өсіруге бағытталған мәмілелердің үлесі Шамамен 60% Миноритарлық үлестер бақылауды сатып алудан басым
Белсенді PE-инвесторлар 16 Салыстыру үшін: Түркия 67, Польша 114

Он жыл ішінде ақша негізінен өңдеу өнеркәсібіне (2025 жылғы мәмілелер құнының 76%-ы) және ауыл шаруашылығына бағытталды. Мәмілелер саны бойынша көлік және логистика, энергетика, сауда, қаржы және білім беру де айтарлықтай орын алады.

Ақшаны кім береді

Зерттеу қамтыған нарықта мемлекет қолдайтын институттардың рөлі айтарлықтай. QIC, Samruk-Kazyna Invest және KIDF — іріктелген өнеркәсіптік жобалар үшін маңызды әлеуетті контрагенттер. ҰИК-тің рөлі басқа: сенімгерлікке берілген активтерді, оның ішінде сыртқы басқарушылар арқылы орналастыру. Оның мандатын жекелеген зауытқа арналған ашық қаржыландыру бағдарламасы деп түсінбеу керек. Жобаның қор талаптарына сай келуін, инвестициялауға бөлінуі мүмкін қаражатты және инвестицияны мақұлдау тәртібін бөлек тексеру қажет.

Институт Не істейді Шарттары Қолайлы жобалар
QIC (Qazaqstan Investment Corporation, «Бәйтерек») Қорлар қоры және якорлық инвестор; 19 қор, $2,6 млрд актив 49%-ға дейін үлес; Көкжиек (мақсаты $4 млрд-қа дейін), Adal (ауыл шаруашылығы, мақсаты $1 млрд-қа дейін), QGDF (мақсаты 500 млрд теңге) еншілес қорлары арқылы Ірі өнеркәсіптік және аграрлық жобалар; халықаралық басқарушылардың негізгі серіктесі
Samruk-Kazyna Invest Стратегиялық серіктеспен бірге жаңа жобаларға тікелей инвестиция (2007 жылдан бері) 49%-ға дейін миноритарлық үлес, 7 жылға дейінгі инвестициялау мерзімі, жеке инвесторға сату арқылы шығу; операциялық басқаруға қатыспайды Өңдеу өнеркәсібі, энергетика, денсаулық сақтау, АКТ; «Самұрық-Қазынаға» тапсырыс беруші ретінде қажет жобалар
KIDF (Kazakhstan Investment Development Fund) Шетелдік серіктеспен бірге әр мәміле бойынша бірлесіп инвестициялайды Миноритарлық үлес; басқару және бақылау құқықтары жеке келісіледі; KIDF-тің әр $1-ына серіктестен $3 мақсаты Өндіруші секторға жатпайтын, іріктеу талаптарына сай және шетелдік инвесторы бар жобалар
ҰИК (Ұлттық банк) Ұлттық қор мен зейнетақы қорының резервтерін сыртқы басқарушылар арқылы баламалы активтерге орналастырады Ұлттық қордың 10%-ына дейін, зейнетақы қорының 10%-ына дейін Жанама түрде — ҰИК шектеулі жауапкершілігі бар серіктес (LP) ретінде қаржы салатын қорлар арқылы
IFC, ЕҚДБ, DEG, ЕДБ Ірі жобаларды қарыз және үлестік қаржыландыру Мысалы: Алматы әуежайына $450 млн, оның ішінде IFC-тен $222 млн Инфрақұрылым, ірі өнеркәсіп
Отбасылық кеңселер мен холдингтер Өз қаражаты есебінен тікелей инвестициялау; ақпараты ең аз жарияланатын сегмент Жеке Орта ауқымды жобалар үшін бірлескен инвесторлар

QIC-ті басқарушы холдингтен инвестициялық холдингке айналып жатқан «Бәйтерек» холдингі қолдайды. «Инвестициялық навигатор» алдын ала деректер бойынша 2025 жылы экономикаға көрсетілген қолдау көлемін 10,3 трлн теңге (2024 жылмен салыстырғанда шамамен +140%) деп көрсетеді. Бұл — бір жылғы қызметтің ауқымы: несиелер, лизинг, кепілдіктер, тұрғын үй, үлестік инвестицияға арналған бос капитал емес. Оның мақсаты — 2029 жылға қарай инвестицияны үш есе, $9,1 млрд-тан $27,3 млрд-қа дейін арттыру. Холдингтің рейтингтері елдің егемен кредиттік рейтингі деңгейінде (Fitch-тен BBB, Moody's-тен Baa1). Adal аграрлық қорынан бөлек QIC сирек жер металдары қорын құрып жатыр.

Өндірісті жергіліктендіру жобаларына қарыз қаржыландыруды Қазақстанның Даму банкі мен Индустрияны дамыту қоры береді: 2025 жылы біріншісі 2,3 трлн теңгеге 77 жобаны, екіншісі 948 млрд теңгеге 416 жобаны қаржыландырды. «Даму» қоры екі кепілдік қоры арқылы кепілдік береді — 7 млрд теңгеге дейінгі және одан жоғары жобалар үшін.

Сауалнама бойынша қазақстандық бизнес стратегиялық инвесторлардан (14%) және жеке қорлардан (7%) гөрі квазимемлекеттік инвесторларды (респонденттердің 23%-ы) қалайды. 14 қор мен институттың толық тізбесі төмендегі анықтамалықта берілген.

Мәміле моделі және үш мысал

Баяндамада миноритарлық институционалдық инвестор қатысатын және оның инвестициядан шығу тәртібі алдын ала келісілген бірнеше мәміле сипатталған. Бұл — пайдалы модель, әр өтініш берушіге арналған стандартты ұсыныс емес. Инвестор үлесінің 50%-дан аз болуының өзі негізгі акционердің жеке-дара бақылауын сақтап қалатынына кепілдік бермейді: директорлар кеңесінің құрамы, вето құқықтары және арнайы келісуді қажет ететін мәселелер негізгі акционерді айтарлықтай шектеуі мүмкін.

Параметр Жиі кездесетін практика Серіктеске не береді
Қордың үлесі 49%-ға дейін (QIC және Samruk-Kazyna Invest мандаттары); баяндама кейстерінде 14–20% Бақылау дауыс беру құқықтарына және акционерлік келісімге байланысты
Инвестициялау мерзімі 5–7 жыл (Samruk-Kazyna Invest 7 жылға дейін, Aitas 5 жыл) Құрылыс пен жобалық қуатқа шығуға жеткілікті ұзақ мерзім
Инвестициядан шығу Стратегиялық инвесторға сату (таңдаулардың 30%-ы), кері сатып алу (24%), қайталама сату (21%); IPO 9% Шығу тетігі (опцион, бағалау рәсімі) кіру кезінде келісіледі; баға формула немесе тәуелсіз бағалау бойынша
Құралдар Үлестік капитал, мезонин, айырбасталатын қарыз Капиталды көп қажет ететін жобалар үшін икемді құрылым
Қор мүдделерін қорғау Директорлар кеңесіндегі орын, pari passu, арнайы келісуді талап ететін мәселелер, негізгі шешімдер бойынша бірауыздылық Стандартты акционерлік келісім, күнделікті қызметке араласпау
  1. Ақтау, 160 МВт бу-газ электр станциясы — шетелдік технологиялық серіктеспен бірлескен инфрақұрылымдық жоба. Құрылымы: Huadian Kazakhstan Energy (China Huadian) 70%, QIC-тің Көкжиек қоры 20% (6,56 млрд теңге ≈ $14,3 млн), МАЭК 10%. Құнның 70%-ы CDB мен ICBC-тің 15 жылдық синдикатталған несиесімен қаржыландырылады. Түсім 2042 жылға дейін келісімшартпен бекітілген, тариф несие валютасына индекстелген. Баяндама теңгемен күтілетін инвестициялық мультипликаторды 1,56x деп көрсетеді, бұл жылдық табыстылық немесе кепілдендірілген нәтиже емес; BOOT құрылымы бойынша актив МАЭК-ке өтеді. Кейс үлестік капиталды, ұзақ мерзімді қарызды және келісімшартпен бекітілген түсімді қалай біріктіруге болатынын көрсетеді. Оның реттелетін электр энергиясы тарифі мен BOOT бойынша беру шарттарын өндірістік жобаға жай көшіруге болмайды.

  2. Aitas KZ, құс шаруашылығы — инвестордың жобадан шығуымен аяқталған толық инвестициялық цикл. QIC-тің еншілес қоры Orken Capital Fund (басқарушы — Tulpar Management) 2019 жылғы желтоқсанда 5 жылдық опциондық келісім бойынша AOM Rail B.V. арқылы холдинг капиталына қатысушы болды. Макинск құс фабрикасы Қазақстанның Даму банкі, Halyk және ForteBank-пен бірге қаржыландырылды. 2025 жылғы ақпанда холдингтің негізгі акционері кіру кезінде қол қойылған опцион бойынша қордың 14,34% үлесін 18,9 млрд теңгеге кері сатып алды. Серіктестік кезінде құс етін өндіру жылына 30 мың тоннадан 150 мың тоннаға дейін, инкубациялық жұмыртқа өндіру 15 миллионнан 85 миллионға дейін өсті.

  3. Алматы әуежайы — стратегиялық оператормен бірге қатысқан миноритарлық инвестор. KIF (QIC қоры) 2021 жылы TAV Airports-пен (85%) бірге 15% үлес үшін $30 млн салды; IFC, ЕҚДБ, DEG және ЕДБ $450 млн берді. Инвестордың шығуы алдын ала келісілген рәсімге сай тәуелсіз бағалау негізінде, үлесін сатуды талап ету құқығын беретін put-опцион арқылы жүзеге асады — алдын ала $133 млн немесе 4,43x (баяндамада сипатталғандай, мәміле әлі жүріп жатыр; бұл анықтама дайындалған күнге қарай инвестордың шығуы аяқталғанын растамайды).

Инвесторлар компаниядан не күтеді

Инвесторлар бір мезгілде үш нәрсені іздейді: бағалауға болатын актив, сенуге болатын құқықтар және инвестициядан шығудың нақты жолы. Баяндама негізгі шектеулер ретінде капиталға қолжетімділік пен компанияның дайындығын атайды; қаражат пен қызығушылық болғанның өзінде компанияның дайын болмауы кедергі болып қала береді.

Компанияға не қажет

  • ХҚЕС бойынша қаржылық есептілік немесе сапалы басқарушылық есеп, аудит және жұмыс істеп тұрған қаржы бөлімі
  • Меншік пен активтердің ашық құрылымы, шарттары негізделіп, ақпараты толық көрсетілген байланысты тараптармен мәмілелер және анықталған бұрынғы міндеттемелер. Бірнеше заңды тұлғаның болуы автоматты түрде кемшілік емес
  • Бір иесіне тәуелді емес басқару; директорлар кеңесіне және шешім қабылдаудың ресми тәртібіне дайындық
  • Инвесторға ақпаратты ашуға және сырттан келген серіктеспен жұмыс істеуге дайындық
  • Инвестор жұмсалған күшті немесе «әлеуетті» емес, ақша ағынын, тәуекелдерді, қарызды және басқару сапасын бағалайтынын түсіну

44 компания арасындағы сауалнамада 93%-ы ХҚЕС немесе басқарушылық есеп жүргізетінін, 89%-ы 3–5 жылдық стратегиясы бар екенін және 91%-ы ақпаратты ашуға дайын екенін хабарлады. Бұл — респонденттердің өзін-өзі бағалауы, аудит немесе барлық қазақстандық компаниялар үшін репрезентативті бағалау емес.

Қазақстандық компаниялардың алаңдаушылықтары кез келген елдің кәсіпкерлеріне таныс: инвестордың басқаруға араласуы (31%), бақылауды жоғалту (ішкі кедергілер арасында 27%) және қымбат капитал (26%). Баяндаманың ұсынысы — құқықтарды, рәсімдер мен шығуды белгілейтін нақты акционерлік келісім.

Басым салалар

Қазақстандық қорлар алдағы он жылда назар аударатын салалар, қорлар жауаптарындағы үлесі кему ретімен:

Сала (қорлар жауаптарындағы үлесі) Қазіргі белсенділік Шетелдік серіктестер үшін мүмкіндіктер
Көлік және логистика (14%) 2018–2021 жылдардағы мәмілелер; ҚТЖ, логистикалық парктер Логистикалық технопарктер, жүк жабдықтары, көліктік IT
Тау-кен өндірісі және жер қойнауын пайдалану (14%) Ең ірі сомалар; Qarmet, KAZ Minerals Мұнай-газ және тау-кен сервисі, бұрғылау жабдығы, құбырлар, тау-кен химиясы
Өңдеу өнеркәсібі (12%) 2025 жылғы мәмілелер құнының 76%-ы; металлургия, құрылыс материалдары Машина жасау, құю, автокомпоненттер, полимерлер, қаптама
АКТ (10%) Astana Hub; әзірге мәмілелер аз Өнеркәсіптік автоматтандыру, бағдарламалық және аппараттық қамтамасыз ету
Энергетика (8%) Ақтау бу-газ станциясы, ЖЭК; қуат тапшылығы Энергетикалық жабдық, газ-поршеньді станциялар, ЖЭК технологиялары
Құрылыс (8%) Тұрғын үй, инфрақұрылым Құрылыс материалдары, оқшаулағыш материалдар, ғимараттардың инженерлік жүйелері
Ауыл шаруашылығы Тұрақты мәмілелер ағыны; өндірушілерді шоғырландыруға арналған мақсатты көлемі $1 млрд-қа дейінгі Adal қоры Ауыл шаруашылығы техникасы, өңдеу, құс шаруашылығы, ветеринариялық препараттар
Денсаулық сақтау TVM Healthcare және Forebright арқылы QIC басымдығы Медициналық жабдық, симуляторлар, фармацевтика

«Қазақстан: инвестициялық навигатор» баяндамасынан үш толықтыру. Өңдеу өнеркәсібі: 2025 жылы 159 мың жеңіл автомобиль шығарылды, ал Алматыдағы көп брендті зауыт жылына 120 мыңға есептелген — бұл автокомпоненттерге сұраныс. Химия: ішкі нарық 93%-ға импортпен жабылады; Атырауда жылына 1,25 млн тонна полиэтилен зауыты (Silleno) салынуда, іске қосу 2029 жылы. 2025 жылғы АКТ: жалпы шетелдік инвестиция ағынының 7%-ы ($1,3 млрд-тан астам) және $1,1 млрд IT-қызметтер экспорты. Агрожобалар үшін шетелдіктердің ауыл шаруашылығы жеріне иелік етуі мен пайдалануына қойылатын шектеулерді жеке тексеру қажет: қазақстандық компанияны тіркеу оларды жоймайды.

АХҚО юрисдикциясы

АХҚО холдингтік компаниялар, қорлар және инвестициялық келісімдер үшін құқықтық негіз ұсына алады. Оның жобаға сәйкес келетіні операциялық активтерге, инвесторлардың талаптарына, салық салуға және көрсетілетін қызметтерге байланысты.

  • Құқық және даулар. АХҚО актілері Англия мен Уэльс құқығының қағидаттарына, нормалары мен прецеденттеріне сүйенеді. Бұл — дербес құқықтық жүйе; ол ағылшын құқығының әр шартқа автоматты түрде қолданылатынын білдірмейді немесе операциялық бизнес үшін Қазақстанның императивті нормаларын ығыстырмайды. АХҚО соты мен Халықаралық төрелік орталығы — жеке институттар.
  • Құрылымдар. Жауапкершілігі шектеулі серіктестері бар серіктестіктер (limited partnerships) мен ашық немесе жабық инвестициялық компаниялар әртүрлі мақсаттарға қызмет ете алады. Құқықтық нысан, қор стратегиясы және реттеу санаты — жеке таңдаулар. KIF және KCM SDF I атауларындағы C.V. — АХҚО-ның құқықтық нысаны емес. Талқылауға шығарылған ұсыныс, соның ішінде баяндамада аталған инвестициялық трасттар жөніндегі 2026 жылғы талқылау, түпкілікті қағидалардың күшіне енгенінің дәлелі емес.
  • Реттеушіден рұқсат алу. Ұйым құру және реттелетін қызметті жүргізуге AFSA рұқсатын алу — екі бөлек рәсім. Ресми тізілімнен ұйымды да, оның рұқсаттарын да тексеріңіз.
  • Салық. Жеңілдік сәйкестік шарттарына сай белгіленген табыстарға, қызмет түрлеріне және тұлғаларға қолданылады. Тек тіркелудің өзі компанияның барлық табысын босатпайды. Қазақстанның 50-ден астам елмен салық шарттары бар; трансшекаралық жеңілдікті тиісті шарт, оған MLI арқылы енгізілген өзгерістер және жеңілдік алу талаптары айқындайды. Салық кодексіндегі ҒЗТКЖ бойынша жалпы шегерімдерді АХҚО жеңілдіктерінен бөлек бағалау керек.
  • Валюта және банктер. АХҚО қағидалары шоттар мен операциялар үшін арнайы тәртіп көздейді, бірақ оларды пайдалану қатысушының мәртебесі мен операцияға байланысты. Банктік комплаенс пен қолданылатын санкциялар маңызды болып қала береді.

Ресми дереккөздер: АХҚО құқықтық негізі, салық жеңілдіктері, AFSA ашық тізілімі.

Тәуекелдер және макроэкономикалық жағдай

Макроэкономикалық көрсеткіштер жалпы жағдайды сипаттайды, бірақ жобаның тұрақтылығына кепілдік бермейді. Жобаны стресс-тестілеу кезінде инфляцияның, валюта бағамының және қаржыландыру құнының өзгеруі түсім валютасына, импорттық ресурстарға және қарызға қалай әсер ететінін бағалау керек. Төмендегі сандар дереккөздері пайдаланған кезеңдерді сақтайды; олар қазіргі несиелік ұсыныстар емес.

Фактор Мәні Қорлар оны қалай ескереді
Инфляция 12,3% (2025); 9,2% (2026 жылғы қазан); Ұлттық банк болжамы: 2026 жылы 9–11%, 2027 жылы 6,5–8,5%, 2028 жылы шамамен 5% Қарыз капиталының құнын арттырады
Теңге бағамы Орташа жылдық бағам 1 АҚШ долларына 221,7 → 521,6 теңге (2015–2025), бұл АҚШ долларының теңгемен көрсетілген бағамының жылына шамамен 8,9%-ға өсуі; 2026 жылғы тамызда 458 «Кедергі емес, баға параметрі»: АХҚО арқылы USD-дағы мәмілелер, жобаның экономикалық көрсеткіштері түсім валютасында есептеледі; валюталық индекстеуі бар тарифтер
Несие Негізгі қаржыландыру көзі; бизнеске берілген несиелер шамамен $50 млрд PE өсуді, жаңа өндірісті, сатып алуларды және иелік ауысуын қаржыландыра алады; инвесторлар қолданыстағы ақша ағынын да, болашақ табысты да бағалайды
Облигациялар 2025 жылы KASE-де 182 шығарылым, шамамен $9 млрд Маңыздылығы бойынша екінші арна; меншік үлесін азайтпайды
Салықтық белгісіздік Негізгі салықтық кедергі (қорлар жауаптарының 41%-ы); жалпы №1 кедергі — шығу мүмкіндіктерінің шектеулілігі (22%) АХҚО арқылы құрылымдау; салықтық тәуекелдерді мәміле шарттарына енгізу
Бюрократия Реттеушілік кедергілер бойынша қорлар жауаптарының 33%-ы Келісулерге уақыт қалдыру
ТШИ Жалпы ағын өскеніне қарамастан 2025 жылы $861 млн таза әкету Ірі инвестициялық циклдердің аяқталуымен тұспа-тұс келді (Теңізді кеңейту); авторлар әкетуді жаңа ағындардың азаюымен емес, қолданыстағы инвесторларға төлемдермен байланыстырады

Екі толықтыру. Несие: 2025 жылдың соңында бизнеске берілетін теңгелік несиелер бойынша орташа мөлшерлеме 20,7% болды; банк портфельдеріндегі корпоративтік несиелердің үлесі 2019 жылғы 54%-дан 38%-ға дейін төмендеді; 2025 жылы айналым қаражатына 13,6 трлн теңгеге қарсы негізгі құралдарға 642 млрд теңге несие берілді. Коммерциялық банктер инвестициялық кезеңді қаржыландыруға сақтықпен қарайды, сондықтан ол әдетте үлестік капитал, қор, даму банкі және лизинг үйлесімімен жабылады. ТШИ: 2025 жылы жалпы ағын $20,5 млрд (+14%) болды; мұнай-газ кеңейту бағдарламалары аяқталуына байланысты қайта инвестицияланған кірістер теріс мәнге көшті (−$1,5 млрд). 14 жылда алғаш рет өңдеу өнеркәсібі өндіруші салаға қарағанда көбірек инвестиция тартты: тиісінше $4,4 млрд және $3,4 млрд.

Теңгенің әлсіреуі шығындардың едәуір бөлігі жергілікті болған жағдайда бәсекеге қабілеттілікті арттыруы мүмкін. Ол сондай-ақ импорттық жабдықтың, құрамдас бөлшектердің және шетел валютасындағы қарыздың теңгедегі құнын арттырады. Мемлекеттік бірлескен инвестор жергілікті тәжірибесімен көмектесе алады, бірақ реттеушілік, коммерциялық немесе валюталық тәуекелді жоймайды.

Шетелдік компанияға арналған практикалық жоспар

Жобаны әлеуетті инвесторлар бағалай алатын түрде дайындаңыз: сұраныс, экономика, рұқсаттар, меншік құрылымы және инвестициядан шығудың сенімді жолы. Мемлекет қолдайтын және жеке инвесторлар — балама немесе бірін-бірі толықтыратын жолдар. Мемлекеттік акционердің болуы сатып алуда автоматты түрде артықшылық бермейді және қаржыландырудың мақұлдануына кепіл болмайды. Отандық өндіруші мәртебесі мен сатып алуға қолжетімділік жеке белгіленеді.

  1. Қазақстандық тапсырыс берушілермен («Самұрық-Қазына», ҚТЖ, ҚазМұнайГаз, ірі жеке холдингтер) келісімшартпен бекітілген түсімі бар USD мен теңгедегі қаржылық модельді дайындаңыз. Келісімшартпен бекітілген сатылым — қор үшін басты дәлел.
  2. Қазақстандық серіктестің үлесін (таңдалған қордың мандатына сай; үш кейсте үлестер 14,34–20%) және қалған қаржыландырудың көзін айқындаңыз: өз капиталы, Қазақстанның Даму банкінің немесе синдикаттың несиесі, даму банктерінің параллель несиелері.
  3. Бас компанияның есептілігін ХҚЕС талаптарына сай дайындаңыз немесе басқарушылық есептілігін аудиттен өткізіңіз; иелік құрылымы мен байланысты тараптарды ретке келтіріңіз.
  4. Шығу жолдарын, мерзімдерін және бағалауды алдын ала келісіңіз. Кері сатып алу опционы — мүмкіндіктердің бірі; оның қалай қаржыландырылатынын және стратегиялық инвесторға сату немесе басқа жол тиімдірек пе, соны бағалаңыз.
  5. Жоба құрылымын таңдаңыз: АХҚО шеңберіндегі жобалық компания немесе қор, не болмаса қазақстандық ЖШС; есеп айырысу валютасы мен шоттар құрылымын қатысушылардың мәртебесі мен валюталық қағидаларға сай таңдаңыз.
  6. Алдымен қай ұйымға жүгінетініңізді таңдаңыз: тапсырыс беруші «Самұрық-Қазына» тобына кірсе — Samruk-Kazyna Invest; өнеркәсіптік және аграрлық жобалар үшін — QIC/Көкжиек немесе Adal Fund; салымының көлемі мен сипаты айқын шетелдік инвестор үшін — KIDF.
  7. Даму банктерін параллель тартыңыз: Қазақстанның Даму банкі, ЕДБ, сондай-ақ олардың мандаттары мен стандарттарына сай — IFC, ЕҚДБ және басқа халықаралық институттар.

Мемлекеттік қолдау үшін Kazakh Invest-ке жүгініп, жобаны сүйемелдеу мен инвестициялық платформаның қандай рәсімдері қолданылатынын анықтаңыз. Әкімшілік қолдау, өндірушіні тіркеу және қаржыландыруды мақұлдау — жеке шешімдер.

Алдағы жылдардың бағыт-бағдары. Авторлар институционалдық қатысуды кеңейтуді, білікті инвесторлар үшін ынталандыруды және мемлекеттің басқаруға белсенді араласпайтын, жауапкершілігі шектеулі серіктес ретіндегі рөлін арттыруды ұсынады. Бұл — қабылданған шаралар немесе бөлінуі жөнінде міндеттеме алынған капитал емес, ұсынымдар. Компаниялар есептілікті, корпоративтік басқаруды және инвестициялық негіздемесін жақсарту арқылы дайындала алады; қосымша қаржыландырудың көлемі мен мерзімі белгісіз болып қалып отыр.

Бизнес-жоспарыңыздың нарыққа қатысты бөлімін деректермен негіздеу керек пе? RRI зерттеулерімен танысыңыз →

Өзгеріп жатқан іскерлік ортадан хабардар болыңыз.

KBI Қазақстандағы іскерлік оқиғалар мен реттеуді бақылайды. Жаңа шығарылымдар мен бизнесіңізге қатысты өзгерістердің мәнін білу үшін жазылыңыз.

KBI-ге жазылу Шығарылым үлгісін оқу

Қатысушылар анықтамалығы

Төмендегі 14 жазба баяндаманың анықтамалығын қайталайды, бұл ашық қаржыландыру ұсыныстарының тізбесі емес. Мақсатты көлем, жалпы активтер және жарғылық капитал — әртүрлі өлшемдер; олардың ешқайсысы жаңа жобаға қолжетімді ақшаны көрсетпейді. Деректер баяндама бойынша, 2025 жылғы 31 желтоқсандағы долларына 502,57 теңге бағамымен қайта есептелген. GP — бас серіктес; LP — жауапкершілігі шектеулі серіктес. Инвесторлар тізімі қысқартылған.

# Атауы Басқарушы / инвесторлар Баяндамадағы өлшем мен сома Мандат
1 Samruk-Kazyna Invest (2007) «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қорының еншілес ұйымы $164,4 млн актив Стратегиялық салаларға, оның ішінде ЖЭК-ке тікелей инвестиция
2 ҰИК — Ұлттық инвестициялық корпорация (2012) Ұлттық банктің еншілес ұйымы Меншікті жиынтық активтері $84,2 млн (2025), сенімгерлік басқарудағы активтер емес; мандат шектері: Ұлттық банктің валюталық резервтерінің 15%-ына дейін, Ұлттық қордың 10%-ына дейін, зейнетақы қорының 10%-ына дейін Баламалы активтер: PE, инфрақұрылым, жекеменшік борыштық қаржыландыру
3 KIDF (2019) Квазимемлекеттік ұйым Басқарудағы активтер ашылмаған; мақсатты арақатынас 1:3 Шикізаттық емес салалар; шетелдік серіктестермен бірлескен инвестиция
4 QIC (2007) «Бәйтерек» $2,6 млрд актив Шикізаттық емес салалар; стратегиялық инвесторлармен және халықаралық қаржы институттарымен бірлескен инвестиция
5 Kokzhiyek Fund L.P. (2025) GP: QICM; LP: QIC, Tulpar Management Мақсатты көлемі $4 млрд-қа дейін Экономиканың басым салалары
6 QGDF — Qazaqstan Growth and Development Fund (2025) GP: BGlobal Ventures; LP: QIC, Tulpar Management Мақсатты көлемі 500 млрд теңге Басым салалар
7 Adal Fund L.P. (2025) GP: QICM; LP: QIC, Tulpar Management Мақсатты көлемі $1 млрд-қа дейін Экспортқа бағдарланған агробизнес, өндірушілерді шоғырландыру
8 Baiterek Investment Fund (2024) GP: Tulpar Management; акционерлері QIC, Orken Capital және Tulpar Management Мақсатты көлемі 500 млрд теңге Басым салалар
9 KCM Sustainable Development Fund I (2019) GP: Tulpar Management; LP: QIC, Tulpar Management Мақсатты көлемі 57,8 млрд теңге Басым салалар
10 Orken Capital Fund LLP (2014) GP: Tulpar Management; акционері QIC Жарғылық капиталы 53,88 млрд теңге Басым салалар
11 Forebright Life Science Technology Fund (2025) GP: FCAP Investors (Сингапур); LP: QIC, MGI, Golden Vision Мақсатты көлемі $200 млн Әлем бойынша өмір туралы ғылымдар, биотехнология және дәлдік медицинасы, Азияға басымдықпен
12 TVM Healthcare SEA Fund (2025) GP: TVM Healthcare SEA (Сингапур); LP: QIC және басқалар Мақсатты көлемі $150 млн Оңтүстік-Шығыс Азия мен Қазақстандағы денсаулық сақтау
13 APEX Fund I (2023) GP: Apex Management; LP: QIC, «Центральное» кредиттік серіктестігі Мақсатты көлемі 20 млрд теңге Қазақстан агробизнесі
14 Kazakhstan Infrastructure Fund C.V. — KIF (2014) GP: VPE Eurasia; LP: QIC, VGL Мақсатты көлемі $105 млн Инфрақұрылым, индустрияландыру бағдарламасының салалары (Алматы әуежайы кейсі)

Дереккөз: АХҚО, QIC және IFC, «Қазақстандағы тікелей инвестициялар нарығы 2026», B қосымшасы.

Қайда жүгіну керек

Инвесторлар Қазақстанда жүгінетін негізгі ұйымдар: Kazakh Invest (инвесторларды сүйемелдеу және жеңілдіктер), QIC, Samruk-Kazyna Invest, KIDF және АХҚО. Сондай-ақ «Қазақстанда бизнес жүргізу: халықаралық компанияларға арналған практикалық нұсқаулық» (KBI, 2026) материалын қараңыз.

Қосымша дереккөз: «Қазақстан: инвестициялық навигатор», оның ішінде салалық көрсеткіштер мен банк деректері. Негізгі құралдарға және айналым қаражатына берілген несиелер бойынша сандар дереккөздегі банк секторы анықтамасына сәйкес Қазақстанның Даму банкін қамтиды.